Oksenøya sjukeheim: Der generasjonar kan møtast!

Tekst og bilete i denne artikkelen er levert av SINTEF Community, basert på synfaringar, intervju med dagleg leiar, arkitekt og planleggarar i kommunen.

Resultat

• Ein sjukeheim samlokalisert med skule og barnehage, som støttar møte og samarbeid på tvers av generasjonar. Dette blir opplevd som ein kvalitet for bebuarane. Til saman dannar dei tre institusjonane prosjektet omtalt som «Treklang».
• Både bygg, områdeplan og organisering støttar målsettinga om å skape gode møteplassar for alle generasjonar.
• Norlandia, som driftar sjukeheimen, har i tenestefilosofien sin at bebuarane skal settast i sentrum. Det at bygget er organisert i små grupper, og at bebuarane har lett tilgang til uteareal, bidreg til at ein lettare kan ta vare på brukarane sine behov.
• Det er etablert ei felles, bilfri gate mellom dei tre institusjonane. Denne fungerer som eit slags bydelstorg. Sjukeheimen driftar ein kafé som ligg ut mot denne gata.
• I areala som er lagde til rette for deling, kan innbyggarane booke lokale. Erfaringane frå koordinator i kommunen er at bygga så langt er godt brukte til idrett, barnebursdagar, andre møte og faste arrangement.

Bakgrunn

Dei tre prosjekta som utgjer Treklang, hadde alle ambisjonar om å vere innovative, energivennlege og klimakloke bygg. Prosjekta skulle oppfylle krava til å vere eit pilotprosjekt i FutureBuilt, og som ein del av denne målsettinga skulle bygga danne eit slags lokalmiljøsenter på Oksenøya. Målsettinga var deling av areal og funksjonar, og at ulike generasjonar kunne møtast.

Mål og målgruppe

Kommunen ønskte å skape nye rammer for fellesskap på tvers av generasjonar ved det sentrale torget og «generasjonsgata» som ligg mellom bygga. Her er det tilgang til lokale og funksjonar som kan brukast på tvers av dei tre institusjonane, også på fritida. Kaféen på sjukeheimen blir driven av Norlandia og er open for alle i bydelen. Fleirbrukshallen kan brukast som kino, forsamlingssalen kan leigast av foreldre, bebuarar og pårørande, og leikeplassane skal brukast i fritida. Utforminga av heile kvartalet er planlagd slik at det skal bidra til å bli eit lokalsenter på Fornebu. Tanken er at denne løysinga skal støtte ei kjensle av tilhøyrsle og samhald.

Beskriving av løysinga

Om bygget

Oksenøya sjukeheim er ein stor sjukeheim med 150 bebuareiningar fordelte på fire etasjar. Romma er organiserte i bugrupper med åtte bebuarar i kvar gruppe. Sjukeheimen er definert som ein somatisk sjukeheim, men ein stor del av bebuarane har også ulike grader av kognitiv svikt. Sjukeheimen inneheld i tillegg eit dagaktivitetssenter. Her er det også eit moderne treningssenter, velværerom, frisørsalong og fotpleiesalong, som alle i bydelen kan bruke.

På nettsida aktiv-kommune.no kan innbyggarane bestille leige av lokale. Bygga heng saman under bakken, med fleirbrukshall og felles parkering. Dekket over desse areala er brukt til eit felles uteareal for alle, «generasjonsgata» og torget.

Erfaringar med løysinga

Leiaren på sjukeheimen fortel mange historier som viser at generasjonar møtest i kvardagen. Det har allereie blitt ein kultur for å dele, sjølv om det framleis er mykje som kan utviklast vidare.

Barnehagen kan til dømes kome med grønsaker, sjukeheimen kan bidra med noko anna, og saman lagar dei suppe. Skuleelevar kan bake bollar som dei deler med bebuarane.

Dette gir hyggelege små møte i kvardagen. Tiltaka krev ikkje nødvendigvis stor innsats, men betyr mykje for bebuarane. Mange set pris på å kunne følge med når barna kjem på skulen om morgonen. Det gir motivasjon til å kome seg opp. Dei følgjer også med på om barna kjem for seint. Ein bebuar kan til dømes kommentere: – «No er ho mora der for sein igjen!»

Nokre bebuarar har også lært å kjenne igjen barna på skulesekkane. Med barna følger det mykje glede. Skulen har bestemt at dei største barna skal ha friminutt på denne sida av bygget. Det gjer at bebuarane kan sjå barna når dei er ute og leikar, noko som gir mykje liv. Når det blir vår, blir det også meir naturleg for dei eldre å gå oftare ut.

Uteareal, gardsrom og takterrasse

Både tilsette og bebuarar er glade i det store grøne gardsrommet, sansehagen. Hit kan alle komme ut, og ingen går seg bort. I andre etasje ligg ei stor, grøn takterrasse. Leiaren fortel at denne blir opplevd som attraktiv og populær, og gir ei kjensle av å komme ut i naturen.

Brukarmedverknad

Bærum kommune stod for planlegginga av bygget og hadde kompetanse frå tidlegare byggeprosjekt. Det har ikkje vore brukarmedverknad. Norlandia kom inn då bygget stod ferdig.

Finansiering

Prosjektet fekk:

• 10 millionar kroner i investeringstilskot frå Husbanken til dagaktivitetssenter (2024)
• 312 millionar kroner i investeringstilskot til 150 sjukeheimsplassar

Tips til andre

• Samlokalisering kan fungere dersom intensjonen er å skape møte mellom generasjonar.
• Deling av areal er ein god idé, men det må samtidig jobbast med å finne gode modellar for å få det til å fungere i praksis. Det kan vere lurt at ein person har ansvar og tilsyn med alle areala som inngår i lokalmiljøsenteret.
• Bygg og omgjevnader er ikkje nok. Ein må også finne måtar å organisere tiltak som støttar felles arrangement og deling av areal.
• Å etablere stader som styrker lokalsamfunn, er viktig for å nå berekraftsmåla. Dette er også viktige bidrag til at eldre kan bu lenger heime. Å kunne oppsøke dagtilbod eller kafé for eit måltid, er ein kvalitet for heimebuande eldre.
• Vurder å tilsette ein koordinator for fellesareala. Det kan vere vanskeleg å etablere eit slags «ope folkets hus» utan personell, også på kveldstid.

Vidareføring av arbeidet

Bærum kommune vidarefører dette konseptet i eit anna område på Fornebu, Tårnkvartalet. Her er det planlagt eit nærmiljøsenter som mellom anna skal innehalde bibliotek og vidaregåande skule.

Lenker

Oksenøya Senter Treklang (bygg.no)

Oksenøya bu- og behandlingssenter: Nye moglegheiter i tidlegare flyplassområde (arkitema.com)

Oksenøya sjukeheim (norlandiacare.no)

Oksenøya sjukeheim (Bærum kommune)

Treklang Oksenøya senter (futurebuilt.no)

Erfaringer med "Hagebyer" tilrettelagt for personer med demens, SINTEF (PDF)