Ukjende moglegheiter i plan- og bygningslova

Kommunar kan stille krav til miljø, universell utforming og forkjøpsrett i private bustadområde gjennom utbyggingsavtalar. Moglegheitene i plan- og bygningslova blir sjeldan brukt.

Utbyggingsavtalar kan blant anna nyttast til å skaffe kommunale bustader og bygging av fleire bustader med lågt energiforbruk, til dømes passivhus. I dag vert slike avtalar stort sett brukt til å sikre framføring av veg, vatn og kloakk.

Kommunen sin utbyggingspolitikk og innhaldet i vedtekne arealplanar etter plan- og bygningslova leggjer det viktigaste grunnlaget for kva ein utbyggingsavtale kan omfatte.

- Her har kommunane ein unik moglegheit til å påverke bustadutviklinga ved å avtale med private utbyggjarar kva slags bustader som skal byggjast. Slike avtaler er ein fin moglegheit til at det blir bygd bustader for alle, seier Knut Wiik i Husbanken Region sør, som ønskjer at ordninga skal bli meir kjend i kommune-Noreg.

I ein gjennomsnittleg bykommune i Agder er talet på einebustader kring 80 prosent, 60 prosent av desse har meir enn fem rom. Samstundes er drygt 40 prosent av husstandane på ein person, einslege forsørgjarar og unge i etableringsfasen. Desse er i fleirtal på leigemarknaden.

- Denne gruppa husstandar er veksande, fleire har blitt økonomisk vanskelegstilte, og dermed er det fleire som har vanskar med å kome inn på bustadmarknaden eller har problem med å behalde bustaden sin. Kommunane kan kompensere for den skeive utviklinga ved å påverke bustadmarknaden blant anna ved å nytte utbyggingsavtaler, seier Wiik. Han håpar fleire kommunar vil ta eit større grep om bustadplanlegginga for å møte eit variert bustadbehov.

I rettleiaren for utbyggingsavtalar kapittel 4.3 vert plan- og bygningslova sitt andre ledd i § 64b omtala. Den seier at kommunen har høve til å regulere bustadpolitiske tiltak, bustaden sin variasjon i storleik og bygningen si utforming i ein utbyggingsavtale. Med utforming vert det til dømes meint krav til tilgjengelegheit og kvalitet som universell utforming både inne og ute. Avtalen kan og innehalde konkrete krav til miljø og energiforbruk.

Rettleiaren omtalar også moglegheit for forkjøpsrett av ein del av bustadane til marknadsspris. Det kan gjere det enklare å etablere kommunale bustader tilpassa dei som skal bu der og nærområdet elles. Ein av kommunane sine utfordringar er førehandsstigmatisering av såkalla vanskelegstilte personar inn i etablerte bustadområde, den såkalla NIMBY-effekten (Not In My Back Yard). Når dei kommunale bustadane vert bygde først kan ein unngå protestar frå framtidige naboar.

Kommunane har all moglegheit til å styre bustadpolitikken gjennom sine eigne areal. Også når kommunen sel sine tomter til private utbyggjarar kan dei halde tilbake nokre eigedomar til kommunale bustader. 


Foto: Colourbox.com